Mutluluk Uzerine Cesitlemeler (Kitap)

Çarşamba, Temmuz 15, 2015

Mutluluk Uzerine Cesitlemeler (Kitap)


Mutluluk Uzerine Cesitlemeler / Daniel Gilbert / 2006
Daniel Gilbert tarafindan kaleme alinan Mutluluk Uzerine CesitlemelerAkildisi Ama Ongorulebilir kitabini zaman zaman hatirlatan konubasliklari ile insanin mutlu olmasini ve gelecegi ongorulemesini inceleyen, arastirmalardan carpici basliklar sunan bir kitap. Kitap, 2008 yilinda Optimist Kitap tarafindan basilmistir ve toplam 296 sayfadir.

Aslinda kitabin ismini ilk okudugumda bu kitabin kisisel gelisim ile ilgili bir kitap oldugunu dusunmustum, sunu cok rahat sekilde soyleyebilirim ki kesinlikle ilgisi yok. Peki kitapta incelenen konular neler? Gelecegi hayal ederken yapilan hatalar, gelecekte yapilan secimlerin insanin mutlulugu uzerine olan etkisi kitaba konu olmus. Mutluluk algisinin neye gore sekillendigi ve gelecegi dusunmenin psikolojisi anlatiliyor. Arka kapakta da gorecekleriniz de dahil olmak uzere pek cok sorunun cevaplarina yer verilmis.

Kitap 6 kisimdan olusuyor, her bolumun sonunda ise sonraki bolumlere ve gelecege atif yapan "Ilerisi" kismi bulunuyor.

> Ongoru: Zamanda ileriye bakma ya da gelecegi degerlendirme (sayfa 17)
> Oznellik: Deneyimin, onu yasayan kisi disinda kimse tarafindan gozlenememesi olgusu. (sayfa 43)
> Realizm: Nesnelerin, gerceklikte zihinde goruldukleri sekilde var olduguna inanmak. (sayfa 89)
> Simdicilik: Simdiki deneyimin insanin gecmis ve gelecege bakisini etkilemesi. (sayfa 127)
> Akilcilastirma: Bir seyin mantikli olmasini ya da gorunmesini saglama. (sayfa 167)
> Duzeltilebilirlik: Hatalarimizi duzeltme, kendimizi yenileme ve iyilestirme yetenegine sahip olma. (sayfa 213)

Gormek dunyayi su anki haliyle yasamak, hatirlamak ise gecmisteki haliyle algilamaktir. Insan beyni bir "ongoru makinesi"dir. (sayfa 21) Gelecek hakkinda surekli dusunur ve hayal kurar. Bu dusunce ve hayaller olumlu oldugu gibi olumsuzdur da. Bu durumda insanin bir seyleri kontrol etme isteginin de payi vardir. Insan, gelecekteki tecrubeleri henuz yasamadan beyninde bu olaylari canlandirma yetenegine sahiptir. 

Mutluluk sozcugu, duygusal mutluluk, ahlaki mutluluk ve yargisal mutluluk olarak adlandirilabilecek birbiriyle alakali uc kavrama isaret eder. (sayfa 47) Insanlar mutlu olmak ister ve istedikleri baska her sey genellikle bu amaca hizmet eden araclar anlamına gelir. Geleneksel olarak mutluluk arayisi insan davranislarinin amaci olarak kabul edilir. (sayfa 50) Mutluluk genellikle, ona yol acan davranislari degil bir deneyimi belirtmek icin kullandigimiz bir kelimedir. (sayfa 53) Kisilerin yasam standartlarina ve yasadiklari deneyimlere gore de mutluluk tanimlari ve derecelendirmeleri degismektedir. 

Deneyim, bir olaya katilimi ima ederken, farkindalik bir olayin gozlenmesini ima eder. (sayfa 76) Farkındalik ve deneyim arasindaki bu kopus, duygularimizda da ayni turde bir tuhafliga neden olabilir. (sayfa 78)

Arka Kapak

Cocuklar, dunyadaki nesneler ile zihinlerindeki nesneleri ayirt edemezler ve farkli zihinlerde nasil farkli nesnelerin olabildigini anlayamazlar. Cocuklar buyudukce, realizmden idealizme dogru yon degistirerek algilarin bakis acilarindan ibaret oldugunu, nesnelerin oldugu gibi gorunmeyebilecegini ve dolayisiyla da iki insanin ayni sey hakkinda farkli algilara ve inanclara sahip olabilecegini anlamaya baslarlar.  Arastirmalar, yetiskinlerin de bazi durumlarda realistler gibi davrandiklarini gosterir. (sayfa 102)

Olmayanlari gormezden gelme egilimi, daha kisisel olan kararlari da yaniltabilir. (sayfa 117)

Olmayanlari goz ardi etmemiz gelecekle ilgili dusuncelerimizi etkiler. Nasil gecmisteki bir olayin her ayrintisini hatirlamiyorsak ya da su anda yasadigimiz bir olayin her ayrintisini gormuyorsak, gelecekteki olayi da butun detaylariyla hayal edemeyiz. Oysa hayal ettigimiz gelecek olaylarin detaylarina, sanki onlar ileride gercekten olacakmıs gibi muamele ederiz. Esit derecede problemli bir egilime daha sahibizdir; bu da hayal etmedigimiz gelecek olaylarin detaylarina sanki onlar ileride olmayacakmis gibi davranmamizdir. Baska bir deyisle, hayal gucunun ne kadar sey doldurduguna dikkat etmedigimiz gibi ne kadar seyi dısladıgını da fark etmeyiz. (sayfa 118) Insanlar gelecegi hayal ettiklerinde, atlanan bircok yazgi vardir ve onemli olan da atlanan seylerdir. (sayfa 119) Dikkatimizin odaklandigi noktadan kacmak zordur -dusunmedigimiz seyin ne olabilecegini dusunmek zordur- ve bu da gelecekte yasayacagimiz olaylara verecegimiz duygusal tepkileri neden sık sık yanlis tahmin ettigimizin sebeplerinden biridir. (sayfa 120) Yakin ve uzak gelecekleri farkli yapilarda hayal etmemiz ayni zamanda onlari farkli degerlendirmemize neden olur. Gecikmeler can sıkıcidir ve bunlara katlanmak zorunda olan bir kisinin sureyi kisaltmak istemeside son derece dogaldir. Halbuki arastirmalara gore insan beklemenin sıkıntisini hayal ettiginde, yakin gelecekteki bir olayi beklemenin uzak gelecekteki bir olayi beklemekten daha kotu olacagini dusunur, bu da oldukca ilginc tutumlarin ortaya cikmasina neden olur. Yakın gelecegin canli ayrintilari onu uzak gelecekten daha belirgin hale getirir, bu yuzden kisa bir sure sonra ortaya cikacak olan olaylari hayal ederken ileride olacak olaylari hayal ettigimizden daha fazla kaygilanr ve heyecanlaniriz. Gercekten de arastirmalar tatli heyecanlara eslik eden duygulari uretmekle sorumlu olan beyin bolgelerinin yakin gelecekte para gibi bir seyle odullendirilecegi hayal edildiginde aktiflestigini, ama aynı odulun uzak gelecekte alinacagi hayal edildiginde aktiflesmedigini gostermektedir. (sayfa 124)

Bilimciler, hatali tahminler yaptiklarinda, gelecegin simdiye cok benzeyecegini dusunerek neredeyse her zaman yanilgiya duserler. (safa 130) Insanlar, gecmisi hatirlarken ya da gelecegi hayal ederken beynin "doldurma" hilesinden faydalanirlar. Gecmisle ilgili hatiralarimizdaki bosluklari bugunden alinan malzeme ile doldurma egilimi, ozellikle is duygularimizin hatirlanmasina geldiginde guclenir.  (sayfa 131) Bir olayi hayal ettigimizde hissettiklerimiz, o olay bizzat oldugunda hissedeceklerimizin genelde iyi bir gostergesidir. (sayfa 137) Beynimizden gercek bir nesne ile hayali bir nesneye ayni anda bakmasini istedigimizde, genellikle ilk istegimizi kabul edip, ikincisini red eder. Beyin, gercekligin algilanmasinin oncelikli ve en onemli gorevi oldugunu dusunur. (sayfa 140) Gelecegi hayal ederken hissettigimiz seyin, oraya vardigimizda hissedecegimiz sey olacagini zannederiz. Ama aslina bakilirsa, gelecegi hayal ederken hissettigimiz sey, cogu zaman bugun olan seylere gosterilen bir tepkidir. (sayfa 143) Insanlar soyut bir sey hakkinda akil yurutmek gerektiginde, o soyut seyin benzeri somut bir sey hayal etmeye ve onun uzerinden akil yurutmeye egilimlidir. Cogumuz icin zamanin benzeri olan somut sey, mekandir. Arastirmalar dunyanin her yerinde insanlarin zamani mekansal bir boyut gibi hayal ettiklerini gostermektedir. (sayfa 146) 

Harika seyler ozellikle ilk olduklarinda harikadirlar: harikaliklari tekrarlandikca azalir. Bir deneyimi ardisik zamanlarda yasadigimizda ona cabucak adapte olmaya baslariz. O deneyim her seferinde daha az zevk verir. Psikologlar buna "aliskanlik", iktisatcilar "azalan marjinal fayda", geri kalanimiz ise "evlilik" der. (sayfa 148) Aliskanligi alt etmenin bir yolu, deneyimlerin cesitliligini arttirmaktir. Diger bir yol ise, yinelenen deneyimleri birbirinden ayiran ayiran zaman suresini arttirmaktir. (sayfa 149)

Olumsuz olaylarin bizi etkiledigi, ama genellikle bizi tahmin ettigimiz kadar cok ve uzun sureli etkilemeigi bir gercektir. (sayfa 171) 

Arastirmalar insanlarin genellikle neyi hangi sebeple yaptiklarinin farkinda olmadiklarini, ama davranislarina bir sebep gostermeleri istendiginde hemen bir tane buluverdiklerini gostermektedir. (sayfa 192) Pismanlik, gecmiste farkli davranmis olsaydik basimiza gelmeyecek olan basarisiz deneyimlerden kendimizi sorumlu tuttugumuz anlarda yasadigimiz bir duygudur ve bu duygu kesinlikle tatsiz oldugu icin, su anki davranislarimiz cogunlukla onun onune gecmek uzere sekillendirilir. (sayfa 198) 

Ayni hatalari tekrar tekrar yapmamizin sebeplerinden biri basimiza nadiren gelen olaylari hatirlama ve tahminlerimizi bu olaylara dayandirma egilimimizdir. En olasi deneyimlerin yerine en iyi ve en kotu deneyimlerimizi hatirlamaya egilimli oldugumuz icin, deneyim hazinemiz her zaman ise yaramaz. (sayfa 220) 

Danismanlarin, rol modellerin, gurularin, akil hocalarinin, isguzar ve dedikoducu kadinlarin, yaygaraci akrabalarin bollugu goz onune alinirsa, sira yasanacak, calisilacak yer, evlenilecek kisi gibi hayatin en onemli kararlarina geldiginde, insanlardan oldukca yerinde davranmalarini bekleyebiliriz. Oysa ki, ortalama bir Amerikali alti kereden fazla tasinmakta, on kereden fazla is degistirmekte ve birden fazla evlenmektedir. Bu, cogumuzun birkac kereden daha fazla kotu tercih yaptigini gostermektedir. (sayfa 235) Hayal gucunun uc kusuru vardir. Ilki, hayal gucunun bize soylemeden eklemeler yapma ve bir seyleri atlama egiliminde olmasidir. (Realizm) Hic kimse, gelecekteki bir olayi her yonuyle ya da butun sonuclari ile hayal edemez. (sayfa 245)  Hayal gucunun ikinci kusuru, bugunu gelecege yansitma egiliminde olmasidir. (Simdicilik) Hayal gucu gelecegi resmettiginde, pek cok ayrinti kacinilmazlikla kaybolur. Hayal gucumuz bu problemi bosluklari bugunden odunc aldigi ayrintilarla doldurarak cozer. (sayfa 247) Hayal gucunun ucuncu kusuru, olaylarin bir kez oldular mi farkli goruneceklerini anlama konusundaki basarisizligidir. (sayfa 248) 

Kendimizi zamanda ileriye firlatma ve olaylari meydana gelmden once yasama becerimiz, hata yapmadan hatalardan ders almamiza, harekette bulunmadan hareketlerimizi degerlendirmemize olanak saglar. Gene de, gelecekteki bizleri ve gelecekteki kosullari simule etme yetenegimiz ne kadar etkileyici olursa olsun kesinlikle kusursuz degildir. Gelecekteki kosullari hayal ettigimizde, bu hayalleri aslinda olmayacak ayrintilarla doldurur, aslinda olacak ayrintilari onlara katmayi ihmal ederiz. Gelecekteki duygularimizi hayal ettigimizde, su anki hislerimizi yok saymayi ve daha sonra meydana gelecek olaylarla ilgili ne dusunecegimizi anlamayi imkansiz buluruz. (sayfa 258) 



Kitabin Kunyesi

Kitabin Adi: Mutluluk Uzerine Cesitlemeler
Yazar: Daniel Gilbert
Sayfa Sayisi: 296
Yayinevi: Optimist
Basim Yili: 2006
Orjinal Adi: Stumbling On Happiness
Ilgili Baglantilar: GoodReads, Amazon



Benzer Yazilar

Geleceği Tahmin Etmekte Ne Kadar Başarılıyız?, Fatmanur Erdogan, 17.09.2007
Kitap: “Mutluluk Üzerine Çeşitlemeler”, Ilkel Canikligil, 03.02.2009
Mutluluk Uzerine Cesitlemeler, Turkcell Akademi
Mutlulugun Bilimi - Daniel Gilbert, 28.07.2010
Mutluluğun Şaşırtan Bilimi – TED Konferansları


#220





quick edit


ANASAYFA

Benzer Yazilar

0 comments

GUNCEL YAZILAR



Oneriler

Oneriler...