Yuzeysellik: Internet Bizi Aptal Mi Yapiyor? (Kitap)

Saturday, September 15, 2018

Yuzeysellik: Internet Bizi Aptal Mi Yapiyor? (Kitap)



Yuzeysellik: Internet Bizi Aptal Mi Yapiyor? (Kitap)Nicholas Carr'in kaleme aldigi Yuzeysellik: Internet Bizi Aptal Mi Yapiyor? isimli kitap, the Atlantic dergisinde 2008 yilinda yayinlanan "Is Google Making Us Stupid?" (Google Bizi Aptallastiriyor Mu?) baslikli makaleden dogmustur.

Nicholas Carr, kitabina akademisyen Marshall McLuhan'in populer deyisini hatirlatarak basliyor;

"The medium is the message" (Medya, medya aygitinin kendisidir). 

McLuhan, yeni iletisim teknolojilerinin gucunu kabul etmistir, O'na gore, bu gucun tasidigi tehdidin yanisira bunun hic farkinda olmama ihtimalinin de bir tehdit unsuru oldugunu eklemistir. McLuhan, yeni bir medya aygiti ortaya ciktiginda, insanlarin "icerigin" tutsagi oldugunu anlamisti. (sayfa 12) Uzun vadede, dusunme ve hareket etme tarzinin etkilenmesi bakimindan, bir medya aygitinin kendisi, o aygitin iceriginden cok daha onemli oldugunu vurgulamistir. (sayfa 13)

Yuzeysellik: Internet Bizi Aptal Mi Yapiyor? (Kitap)
Carr, kitabinda internetin sagladigi faydalarin tartisilmasinin anlamsiz oldugunu belirtiyor, ancak teknolojinin bir bedeli oldgunun da altini ciziyor. (sayfa 19)

Entelektuel etik, bir iletisim aygitinin veya bir aracin, kullanicilarinin zihinlerine ve kulturlerine aktardigi mesajdir. (sayfa 64)

Tamamen sozel olan bir kulturde, dusunceyi insan hafizasinin kapasitesi yonetiyordu. Bilgi animsananlardi ve animsananlar akilda tutulabilenlerle sinirliydi. (sayfa 76) Yazi, bilgiyi bireysel hafizanin baglarindan kurtarmistir, ayni zamanda lisani da ezberleme ve ezberden okumayi desteklemek icin gerekli olan ritmik ve formule dayali yapilardan kurtarmistir. (sayfa 77)


Elektronik devrim, bilgisayarin (masaustu, dizustu ve tablet) vazgecilmez hale gelmesi ve internetin, metin dahil her turlu bilgiyi depolamak, islemek ve patlasmak icin tercih edilen temel platform haline gelmesi ile zirveye oturmustur. Yeni bir entelektuel etik yerlesmektedir, insan beynindeki yollar yeniden yapilanmaktadir. (sayfa 100)

Yuzeysellik: Internet Bizi Aptal Mi Yapiyor? (Kitap)
Aliskanliklar degisiyor. Internet yayildikca, diger medya organlarinin kullanim oranlari ve kullanim aliskanliklari da degisiyor.

2009 yilinda yapilan kapsamli bir arastirmaya gore, yaslari fark etmeksizin, Amerikalilarin buyuk cogunlugu gunde en az 8,5 saati televizyon, bilgisayar ekrani ya da cep telefonu ile mesgul olarak geciriyor. Ustelik cogu zaman, 2 ya da 3 aygiti ayni anda kullaniyorlar. (sayfa 112)

Zihinsel bir surec olarak arastirma yaparken, kisi birden fazla duyusunu kullanir; okuma, okudugu kitap ya da derginin sayfalarini cevirirken de dokunma. Ancak, bir ekran yoluyla yapilan okumalarda, bir metin sayfasi yalnizca gozle taranmaktadir. Aktif olan linklere (baglantilar - hyperlink) tiklayarak baska metinlere gitmek dokunarak okumadan cok daha farklidir. Bu nedenledir ki, sayfadan ekrana gecis, bir yazili eseri okurken metnin nasil takip edildigini de degistirmistir; metne gosterilen dikkat derecesi de etkilenmistir.

Herhangi bir metne yogunlasmamiz artik daha gecici, daha sig hale gelmistir. Aramalar ayni zamanda online eserlerin parcalanmasina da yol acmaktadir. Arama motorlari cogu zaman dikkatimizi o anda arastirdigimiz konu ile guclu baglantisi olan belli bir metin parcasina, birkac sozcuge ya da cumleye cekmekte, sizi eserin butununu gormeye tesvik etmemektedir. (sayfa 116)

Bir toplumun bilgiye yaklasimi, o toplumdaki kutuphanelerin tasariminda ve sunduklari hizmetlerde somut bir sekil alir. Son zamanlara kadar halk kutuphanelerinde, insanlarin dikkatlice duzenlenmis kitaplar arasinda kitap aradigi ve masalara oturup sessizce kitap okudugu bir ortam vardi. Gunumuzun kutuphanesi ise cok farklidir. Internet erisimi kutuphanelerin en populer hizmeti haline gelmis bulunuyor. Amerikan Kutuphaneler Dernegi'nin yakin tarihli arastirmalarina gore, ABD halk kutuphanelerinin 99%'u internet erisimi saglamaktadir ve her kutuphane subesinin halka acik ortalama 11 bilgisayari vardir. Kutuphane subelerinin ucte birinden fazlasi okuyucularina wifi aglari sunmaktadir. Modern kutuphaneye egemen olan ses, sayfa cevirme sesi degil, klavye tuslarinin sesidir. (sayfa 124-125)

Insanlarin okuma ve yazma tarzi internet tarafindan coktan degistirildi. (sayfa 138) E-kitap okuyucularin (Kindle) giderek yayginlasmasi, kitap satin alma ve saklama aliskanliklarina da etki ediyor. Ekitaplar, kitaplarin web sayfalari gibi aranabilir ve arastirilabilir olmalarini sagliyor. Ancak, kitaplarin dijital hale gelmesi, derin okuma aliskanliklarinin yerini kitaplarin gazete gibi okunmasina (biraz ondan biraz bundan)  birakmasiyla da sonuclanabilir.

Simdiye kadar, dikkatimizi internet kadar dagitacak ve bunu israrla yapmaya programlanmis baska bir aygit varolmamisti. (sayfa 143) Internetin etkilerini en iyi sekilde anlamak icin, onu insan aklini sekillendirmeye yardim eden uzun bir araclar zincirinin en son halkasi olarak gormek gerekir. Bir cok psikolog, norobiyolog, egitimci ve web tasarimci suna isaret ediyor (sayfa 145):

Online oldugumuzda, ustun koru okumayi, aceleci ve dikkatsizce dusunmeyi ve yapay ogrenmeyi tesvik eden bir ortama girmis oluyoruz.

Internet, duyularimizin neredeyse tamamini mesgul etmekle kalmiyor, ustelik hepsini ayni anda mesgul ediyor. Internet ayrica, fiziksel ve zihinsel eylemlerin tekrarlanmasini tesvik eden, hizli bir karsilik verme ve odullendirme sistemine (olumlu pekistirme) sahiptir. (sayfa 147)

Online iken yaptiklarimiz kadar, yapmadiklarimiz da norolojik sonuclar dogurmaktadir. Web sayfalarini taramak icin harcadigimiz zaman, kitap okumak icin harcadigimiz zamanin azalmasi demektir. (sayfa 150-151)

Nielsen ve Alman arastirmacilar tarafindan yapilan arastirmalar, web sayfalarinin buyuk cogunluguna 10 saniye veya daha az sureyle bakildigini ortaya koymustur. Her 10 sayfadan ancak birinden bile daha azinin okunma suresi 2 dakikayi geciyordu. Aslinda bu surenin de onemli bir kismi, guncellenmemis ve arka planda acik kalmis web tarayici pencerelerden kaynaklaniyordu. Bol bilgi ve pek cok baglanti iceren sayfalara dahi kisa bir sure bakilmaktaydi. Bu sonuclar, arastirmacilara gore, internette tarama yapmanin hizli bir interaktif aktivite oldugunu dogrulamaktaydi. 1997 yilinda gerceklestirilen benzer bir arastirmada da kullanicilarin "web uzerinde nasil okuduklari" sorusu, "okumazlar" olarak cevaplaniyordu. (sayfa 169) Internette akademik arastirma amacli okuma yapmak da aslinda bu sonuclari pek degistirmiyor. (sayfa 170) 

Internet uzerinde bilgiye mumkun olan en hizli sekilde ulasma istegi, "derin okuma"yi ortadan kaldirmaktadir. Ekranlardan akan hizli metin seli ile birlikte insanlarin okumaya eskisine kiyasla daha fazla zaman ayirdiklari ortadadir. Ancak, bu durum, okumanin cok farkli bir turudur. Okuma aliskanliklari, arama, tarama, anahtar sozcugu yakalama, goz gezdirmeye dogru degismektedir. Bunun sonucunda da, derin okuma ve konsantrasyon saglamak icin harcanan sure giderek azalmaktadir. (sayfa 172)

Internette her tiklamamiz, konsantrasyonumuzda bir kopus, dikkatimizin dagilmasi ile sonuclanir. Mumkun oldugunca fazla tiklamamiz ise Google'in ekonomik cikarinadir. Google'in en son isteyecegi sey ise, zevk icin ve sindirerek okumaktir. Google, kisacasi, dikkat dagitarak para kazanir. (sayfa 194) Google, bilginin bedava olmasini istiyor, cunku bilginin maliyeti dustukce, hepimiz ekranlara bakarak daha cok zaman gecirecegiz ve Google'in gelirleri de paralel olarak artmis olacak.  (sayfa 198)

Internete baglandigimizda aldigimiz birbiri ile yarisan mesaj coklugu, yalnizca aktif hafizamizi asiri yuklemekle kalmaz, ayni zamanda on loblarimizin dikkati yalnizca tek bir seye yogunlastirmasini da guclestirir. Bu yuzden, ani pekistirme sureci hic baslamaz. Ve yine noron yollarimizin sekillendirilebilirligi sayesinde, interneti ne kadar cok kullanirsakm beynimizin dikkat daginikligina meylini (bilgiyi, surdurulebilir bir dikkat gostermeden, cok hizli ve cok verimli bir sekilde isleme meylini) o kadar guclendiririz. Bu durum, bircogumuzun bilgisayarlardan uzaktayken bile konsantre olmakta neden zorlandigimizi aciklar. Beynimiz zamanla, unutmakta ustalasip, animsamada ustaligini yitirir. Webin bilgi depolarina artan bagimliligimiz aslinda bir kisir dongunun urunudur. bilgisayar kullanimimiz biyolojik hafizamizda bilgiyi sabitlememizi guclestirdigi icin internetin genis ve kolay arastirilabilen yapay hafizasina gittikce daha fazla bel baglamak zorunda kaliyoruz. (sayfa 237)

2012 yilinda Ufuk Yayinlari'ndan cikan Yuzeysellik: Internet Bizi Aptal Mi Yapiyor?, 279 sayfa.



Ilgili Makale

Is Google Making Us Stupid?, Nicholas Carr, The Atlantic, July-August 2008



Kitabin Kunyesi

Kitabin Adi: Yuzeysellik: Internet Bizi Aptal Mi Yapiyor?
Yazar: Nicholas Carr
Sayfa Sayisi: 279
Yayinevi: Ufuk Yayinlari
Basim Yili: 2012
Kategorisi: Internet, Teknoloji, Noro-Psikoloji, Populer Kultur, Google, Kultur
Orjinal Adi: The Shallows: What the Internet Is Doing to Our Brains
Ilgili Baglantilar: GoodReads, Amazon



#




quick edit

.

.

Benzer Yazilar

0 comments

GUNCEL YAZILAR

ONERI YAZILAR

Oneriler...

Iletisim

Name

Email *

Message *

Instagram'da #yetenekyonetimico @mottoforme

yetenekyonetimi.co'da yazi var.